Espresso Dates: “Doe het met liefde, of doe het niet”

In samenwerking met Rotterdamse Nieuwe portretteert Vers Beton jonge, spraakmakende ondernemers in de stad. Wie zijn ze, waar komen ze vandaan en wat doen ze? In deze aflevering spreek ik met Alia Azzouzi, uitbater van Espresso Dates in Rotterdam-West.

In hartje Rotterdam-West opent Espresso Dates in september 2013 zijn deuren. Voor de 34-jarige Alia Azzouzi een droom die uitkwam. De ontbijt- en lunchzaak aan de 2e Middellandstraat is een plek voor ontmoeting en verbinding. Hier komt de hele wijk samen: van bakfietsmoeders en zakenlui tot jongeren uit de buurt en de oude heren van het nabijgelegen theehuis. De smoothie met avocado, dadels en amandelmelk is inmiddels een begrip op de menukaart.

Na een drukke donderdag neemt Alia – met twee koppen gember-citroenthee – plaats aan één van de tafeltjes voor het interview. De ruimte is licht en knus ingericht. In de hoek een speelhoekje voor de kinderen. In het midden van de zaak een houten bar waarop een ultramoderne espressomachine pronkt.

Allereerst, vanwaar de naam Espresso Dates?
“Dates betekent zowel dadels als afspraken. Wij waren op zoek naar een naam die samenvalt met onze visie: een gezellige ontmoetingsplek waar je verantwoord en lekker kunt eten. De dadel is ons symbool voor gezondheid.”

Altijd gedroomd van een plek als deze?
“Dat kun je wel zeggen! Toen ik achttien was wilde ik al een plek creëren waar je leuke mensen kan ontmoeten, maar waar je ook kunt werken. Als ik op plekken als deze kwam, kreeg ik een geluksgevoel.”

“Ik heb zes jaar lang als docent maatschappijleer voor de klas gestaan en heb daarna in de kunstsector gewerkt. Toen het bedrijf waar ik werkte ermee stopte, zei ik tegen mijn man: als ik nu weer in een vaste baan rol komt het er nooit van. Pas toen zijn we heel actief gaan zoeken en vonden we deze locatie.”

Wat maakt Espresso Dates als onderneming bijzonder?
“Espresso Dates is nooit ontstaan vanuit het idee om heel veel geld te verdienen. Meer om simpelweg wat goeds neer te zetten. Een plek creëren waar mensen op een ongedwongen manier bij elkaar komen. Hier gebeurt dat: mensen ontmoeten elkaar, vreemden raken in gesprek. Er ontstaan netwerken. Dat is voor mij misschien wel het meest waardevolle.”

“Het is een familiebedrijf. Mijn man heeft een fulltime baan, maar opent hier wel ’s ochtends. Mijn broer en zus werken hier ook parttime. Mijn vader zit hier bijna elke middag koffie te drinken. Hij maakt met iedereen een praatje. En: iedereen brengt zijn eigen publiek binnen. Dankzij mijn vader is het soms ineens een oude mannenbrigade, maar dat heeft z’n charme, haha!”

Was het altijd het idee om de zaak in Rotterdam te vestigen?
“Ik ben geboren en getogen in Rotterdam-West, een paar straten verderop. Ik woon nog steeds in de buurt. Het was een heel bewuste keuze om ons hier te vestigen. Dit gebied was eigenlijk altijd wat verloren. Als je goede koffie wilde drinken moest je naar het centrum, naar Noord, Kralingen of een andere stad. Terwijl hier ook veel potentie is. Mensen laten de wijk vaak links liggen. We zijn ook in West daarom niet op een geijkte plek gaan zitten, zoals aan de Binnenweg. Waarom zou ik daar gaan zitten, terwijl er aan deze kant nog zoveel te doen is? Ik wil met mijn onderneming juist iets bijdragen.”

“Het zit hier altijd vol. Ondernemers in de straat zeggen dat ze door ons vertrouwen hebben gekregen in de winkelstraat. ‘Als die mensen naar jullie komen, dan ook naar mij. Moet ik wel zorgen dat mijn zaak er net zo aantrekkelijk uitziet.’ We zijn nu met de gemeente en andere partijen bezig om te kijken hoe we van de Middellandstraat net zo’n succesvolle straat kunnen maken als de West-Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg. Er komt gelukkig steeds meer vertrouwen.”

Wie komen hier?
Ze zeggen weleens: dit is de huiskamer van Delfshaven. We zitten op het kruispunt van verschillende buurten. Je hebt de grachtengordel van Rotterdam. Goed, er is geen gracht, maar zo noem ik hem – mensen hebben er een bepaald inkomen. Dan bedoel ik de Mathenesserlaan, ’s Gravendijkwal, Heemraadssingel. De zijstraten zitten juist vol met sociale woningbouw. Ze komen allemaal hier. Soms is het even aftasten: pas ik wel hier? Welk hokje is dit? Het maakt niet uit wie je bent. Daar gaat het om.”

Volgens mij hebben jullie een heel authentieke kaart.
“Naast gewone koffie kent het menu een aantal bijzondere recepten. Marokkaanse kruidenkoffie, bijvoorbeeld. Dat is een hele traditionele koffie die je zelfs in Marokko moeilijk kan krijgen. Dan zeggen ze: ‘nee, dan moet je naar oma toe. Dat is ouderwets.’ Maar ik vind het hele lekkere koffie en heb het op de kaart gezet. En het verkoopt. Ik heb er speciaal omapotjes voor gekocht.”

“Voor een vriendin heb ik een speciale koffie verkeerd gemaakt. Cafe Lammy, een verbastering van haar achternaam, Lamkharrat. Als we samen wat gingen drinken bestelde zij altijd warme melk met een drupje koffie, maar in de horeca kun je dat nergens op die manier krijgen. Toen zei ik tegen haar: als ik straks mijn eigen zaak heb, krijg jij je eigen koffie.
Taarten maken we niet zelf – die komen uit buurt, van vrouwen uit de wijk. Daar wonen zoveel mensen die iets kunnen. Zo hebben we een appel-dadeltaart die je nergens anders gaat vinden. We krijgen ook zelfgemaakte jams, chutneys, noem maar op. Voorwaarde is natuurlijk wel dat het goed is.”

Espresso Dates
Espresso Dates BEELD: FLOOR CORNELISSE

Is dat wat je op je website als talentontwikkeling bestempelt?
“Ja! We geven buurtbewoners heel bewust de ruimte om hun talenten te tonen. Niet alleen met eten en drinken, ook met kunst aan de muur. Ze mogen hier kosteloos hangen, en sommigen verkopen ook nog eens goed.”

Ondernemen gaat met vallen en opstaan. Wat was je grootste blunder?
“We hadden geen van allen echte horeca-ervaring. ‘Dat doen we wel even!’ dachten wij, haha! We openden op de laatste dag van augustus. We hadden niet eens zoveel promotie gedaan, het stond alleen op Facebook. En vrienden en familie hadden we natuurlijk laten weten dat we opengingen. Het zat helemaal vol. Dan is rustig opstarten er niet meer bij. Dus we hebben in het begin erg moeten nadenken en opletten hoe het precies in zijn werk ging. Ik heb een koffiecursus gevolgd, maar als iedereen je op de vingers staat te kijken denk je wel even ‘hoe maak je ook alweer cappuccino?’. Een tosti met gegrilde groente? Al die tijd waren we bezig geweest met contracten, interieur, enzovoorts. En dan moet je opeens knallen. We gingen in het begin ook vaak over de sluitingstijd heen, gewoon omdat we mensen niet weg wilden sturen. Maar daar leer je van.”

Heb je plannen voor uitbreiding, bijvoorbeeld naar andere steden?
“Nee. Voor Espresso Dates is het heel belangrijk dat de binding met de wijk leeft. Als er bijvoorbeeld een Espresso Dates in Den Haag geopend zou worden, dan moet het een Hagenees zijn, iemand die uit die buurt komt en die met de wijk vergroeid is. Ik sta hier achter de bar en zwaai naar de helft van de mensen die voorbij lopen. De mensen weten wie je bent. Ik vind het écht belangrijk dat kunstenaar Jack met zijn werk aan de muur hangt. Ik vind het echt belangrijk dat die taarten uit de buurt komen. Zou de buurvrouw de taarten naar Den Haag moeten brengen, dan is de ziel eruit.”

Heb je tot besluit een tip voor andere ondernemers?
“Blijf dicht bij jezelf. Doe niets waar je geen gevoel mee hebt. Dit was voor mij een droom. Ik ben zelf een enorme koffieliefhebber, een vervelende zeurpiet soms, maar voel ook de blijdschap en het geluk van echt goede koffie. De mensen merken het direct als je het met liefde en plezier doet.”

 

Rotterdamse nachten: Naaldhakken en glijmiddel in OQ

In de periode tussen de kortste en langste nacht van het jaar bezoek ik stadsgenoten die in de nachtelijke uren de kost verdienen. Want terwijl jij slaapt, wordt er in Rotterdam hard gewerkt. In aflevering vier: de wondere wereld van seksclub OQ.

Tekst: Karin Spillenaar-Koolen | Beeld: Geertje van Achterberg
(Verschenen op: Vers Beton)

OQ-12

“Condooms, glijmiddel, sponsjes, we hebben het hier allemaal liggen.” Sponsjes? Tony pakt een vacuüm verpakt exemplaar uit het kastje. “Die gebruiken de meiden als ze ongesteld zijn. Een soort tampon, maar dan zonder touwtje en dieper ingebracht. Dan kun je gewoon blijven wippen.”

We zijn in de hal van club OQ aan de ‘s-Gravendijkwal. De bekendste en misschien wel de meest laagdrempelige nachtclub van Rotterdam. In de hal gebeurt het. Tony en Michel zijn gastheer, portier en beveiliger tegelijk. Gasten bellen aan als ze naar binnen willen en betalen hier € 25,- entree (inclusief drie drankjes). Het is een komen en gaan van vrouwen die iets vragen of nodig hebben. Een Afrikaanse vrouw komt voor een paracetamol. “Pain in my pussy”, grapt ze en gierend loopt ze weg.
Klanten die met een vrouw naar boven willen, komen ook door de hal. Zoals nu. Een jonge vrouw – blonde krullen, hoge hakken, in nauwsluitend, stijlvol jurkje, een klein tasje in haar hand – stapt vanuit de zaal de hal binnen. Naast haar staat een wat oudere Nederlandse man. “Een uurtje graag”, zegt hij tegen Michel. In dat geval krijgt hij de grote kamer met bubbelbad. Hij rekent de € 190,- af en het meisje pakt onderwijl twee handdoeken uit het kastje. Het tweetal verdwijnt de trap op.

Porno
Het is iets voor elven en binnen is het nog rustig. Zo’n twintig vrouwen werken er vandaag. Sommigen zitten aan de grote bar in het midden van de zaal op de krukken in panterprint. Anderen in de zitjes langs de wand. Het strippodium is nog leeg. Een donkere vrouw die eerder binnenstapte in spijkerbroek en sneakers heeft haar outfit verruild voor een doorschijnend wit jurkje en rode naaldhakken. Ze bestelt een water met citroen aan de bar en voegt zich bij twee collega’s aan een tafeltje. De actie speelt zich vooralsnog af op de televisieschermen waar hardcore porno te zien is.

“Hier voel ik me veilig”

Ça Va?” Ziya verschijnt met een grote lach aan de bar. Ze is Frans, maar geboren in Algerije. Haar zwarte bob en zware smokey eyes matchen goed met haar strapless jurkje. Ziya heeft in bijna alle Rotterdamse clubs gewerkt, maar in OQ is ze op haar plek, vertelt ze. Ze werkt hier vier avonden in de week. Ze prijst de club om het professionele, integere management en de beveiligers die ogen in de rug lijken te hebben. “Hier voel ik me veilig.” Met haar cocktails loopt ze terug naar haar tafeltje, waar twee Marokkaanse jongens zitten en een meisje gehuld in jurk met jarretels. Het groepje praat Frans.

Aan de overkant van de bar zit een man van een jaar of zeventig, in pak met stropdas. Zijn gezicht staat somber. In zijn hand een glas whiskey. Als één van de vrouwen hem aanspreekt, maakt hij een beleefd, maar afwerend handgebaar: ‘Nee bedankt’.
Alsof hij op iemand zit te wachten.

We zijn hier niet voor de seks!
Vooruit, OQ is een seksclub. Een bordeel, als je het zo noemen wilt. Hier wordt geflirt, gedronken, gestript en – in de kamers boven – gewipt. Die kamers zijn schemerig. “Dat willen die meiden zo, en de mannen vaak ook”, aldus eigenaar Cor de Geus (66). Alle kamers zijn voorzien van een alarmsysteem.
OQ wil graag een breder publiek aanspreken. Om die reden worden er steeds vaker vrijgezellenfeesten voor zowel groepen mannen als vrouwen georganiseerd. “We kunnen zelfs mannelijke strippers regelen”, zegt Cor. Stelletjes die wat willen drinken, groepjes vriendinnen die een leuke avond willen hebben, iedereen is welkom. Cor: “Er is hier geen druk om champagne aan te rukken of met een meisje naar boven te gaan. Dat pusherige werkt averechts.”

Twee jongens uit Delft maken daar dankbaar gebruik van. Het tweetal drinkt een biertje. “Gewoon, voor de gezelligheid”, verzekert de jongste. “We zijn hier niet voor de seks, hoor.” Wat zegt hij tegen de vrouwen die zich af en toe bij hen voegen? “Nou, dat ik daar niet voor kom dus.”

“Als ze op een avond geen klant hebben, verdienen ze ook niets”

Tachtig dames
De vrouwen die in de club werken variëren van begin twintig tot tegen de vijftig, van heel dun tot behoorlijk rond. Veel van hen komen uit Oost-Europa, maar er lopen ook Nederlandse, Afrikaanse, Surinaamse en Kaapverdiaanse vrouwen rond.
De business is veranderd, stelt Cor. “Vroeger had ik zo’n tachtig dames in dienst, waarvan er pakweg vijftig iedere dag werkten. We hadden veel dames uit Zuid-Amerika, vooral Brazilië.” Sinds 2000, toen het bordeelverbod werd opgeheven, hebben prostituees een werkvergunning nodig en zijn ze belastingplichtig. De vrouwen van buiten de EU verdwenen uit de clubs. “Toen zaten we hier ineens met vijf meiden. Inmiddels zijn daar vrouwen uit Oost-Europa voor in de plaats gekomen, maar zo druk als vroeger is het nooit meer geworden”, bekent Cor. “Nu heb ik in de weekenden zo’n twintig dames in dienst en doordeweeks zo’n twaalf.”
De vrouwen werken via het opting-in-systeem: ze blijven grotendeels zelfstandig, maar dragen belasting af via de club. “De dames melden zich hier aan als prostituee. Dan gaan we eerst uitgebreid in gesprek, want ik wil zeker weten dat ze het vrijwillig doen”, zegt Cor. “Het is hun eigen verantwoordelijkheid om aan klanten te komen. Als ze op een avond geen klant hebben, verdienen ze ook niets. Anderzijds kunnen ze wel komen en gaan wanneer ze willen. Wij bieden hen veiligheid en zorgen voor schone kamers, condooms en handdoeken. Alles is geregeld. Ze huren een kamer bij ons en de klant betaalt dan weer een stukje huur.”

Gynaecoloog en sociaal werker
“Je bent hier maatschappelijk werker, politieagent en gynaecoloog tegelijk”, zegt Cor. “Als je zou weten wat we hier allemaal tegenkomen…” Voorheen werkte zijn vrouw Wendy ook in de club. “Wendy was voor de meiden een soort moederfiguur. Ze is inmiddels gestopt, ze kon niet meer tegen de ellende die je hier soms tegenkomt. Vervelende klanten, de problemen van de meiden. Wij weten zoveel van hen en hun achtergrond. Verhalen waar je soms niet vrolijk van wordt.”
Wordt Cor zelf weleens verleid? “Nooit! Ik ben een soort vertrouwenspersoon voor die meiden, ze noemen me allemaal papa. Of papi.”

“Bij een hele mooie vrouw heeft een man het gevoel dat-ie moet presteren, dat werkt intimiderend”

Rivaliteit
Aan de bar zit een Nederlands meisje. Met haar benen elegant over elkaar geslagen en een glas witte wijn voor zich, oogt ze als een vrouw in een chique hotelbar. Ik vraag aan barvrouw Nola of ze haar kent. “Zij werkt hier al een tijdje, maar is altijd erg op zichzelf. Ze verdient trouwens het meest van iedereen hier!” Ze krijgt gelijk: de rest van de avond zien we haar nauwelijks nog.
“Veel mensen denken dat de mooiste meiden het meest verdienen”, zegt Cor. “Maar het tegendeel is waar, want die mooie meiden zijn gewend dat mannen op hen af stappen. Ze zijn dat initiatief niet zo gewend, en dat heb je hier wel nodig.” Hij lacht. “En daarbij, bij een hele mooie vrouw heeft een man het gevoel dat-ie moet presteren, en dat werkt soms best intimiderend. Bij een iets minder mooie vrouw voelt-ie zich vrijer om aan te geven wat hij wil.”

“Een kut is een kut”

Alleen maar praten
Is er rivaliteit tussen de vrouwen? Nola – die na jarenlange horeca-ervaring op het Stadhuisplein sinds vier maanden in OQ werkt – denkt van niet. “Over het algemeen gunnen de meiden elkaar wel wat. En iedereen wil en doet weer wat anders. Wat de één leuk vindt, vindt de ander niets.” Een ‘pikorde’ is er dus niet. Het wijst zich vanzelf.
Overigens, verzekert ze, willen sommige mannen echt alleen maar praten. “Ik hoor het vaak van die meiden, zijn ze een uur boven geweest , wilde die man alleen maar babbelen en over zijn hoofd geaaid worden.”
Ze heeft nog één leuke anekdote. “Gisteren zaten hier twee Marokkaanse jongens aan de bar, grote mond, allemaal praatjes. ‘Een kut is een kut’, riep één van hen op een gegeven moment. Maar telkens als één van de meiden hen aansprak, werden ze stikverlegen. Na een half uur waren ze weer vertrokken.”

De stripper
De bloedmooie Nikki is een vast gezicht in OQ. De Poolse 30-jarige paaldanseres staat op het punt het podium te betreden. Twee jongens rennen nog snel naar de hal om een briefje van vijftig te wisselen voor vijfjes. Net op tijd zijn ze bij de krukjes bij de stripcatwalk. In zwarte kousen en een bh met glitters zwiert Nikki langs de paal, klimt naar boven en laat zich naar beneden vallen. Ze daagt het publiek uit haar aan te moedigen, voordat ze zich met sensuele bewegingen van haar bh en later haar slipje ontdoet. Geldbriefjes die net daarvoor onder het elastiek gestopt zijn dwarrelen daarbij over het podium. Bij de laatste bewegingen houdt ze haar hand voor haar intiemste plekje: het publiek hoeft niet alles te zien.

Nikki neemt plaats op de kruk naast me in min of meer aangeklede vorm. Mijn complimenten neemt ze met een charmante glimlach in ontvangst. Ze blijkt niet de eerste de beste. Dit jaar is ze het gezicht van Eros, een erotisch evenement in het Belgische Luik, vergelijkbaar met de Kamasutrabeurs. Trots haalt ze de flyer op haar telefoon tevoorschijn. Daar staat ze inderdaad, Miss Eros 2014.
Ze leerde zichzelf paaldansen, vertelt ze in perfect Engels. “Youtube tutorials, heel veel oefenen.” Naast stripteases in clubs zoals OQ danst ze ook shows. Nikki: “Daarbij voer je een act op, vertel je meer een verhaal. Hier entertain ik, verleid ik het publiek. Het is anders, maar allebei heel leuk en leerzaam.”
Ze kijkt naar het Nederlandse meisje dat in een split aan de paal hangt. “Zij studeert aan de circusschool, ze heeft een heel goede techniek. Binnenkort doet ze mee aan het EK paaldansen. Ze is hier om te leren entertainen.”

Stripper of prostituee
Mannen die met Nikki naar boven willen hebben pech. Een lapdance kunnen ze krijgen, en als ze haar op een drankje willen trakteren is dat ook prima. Net als alle meisjes in de club ontvangt zij daar provisie over.
Ook Ziya zet zich weer aan de bar. “In het buitenland is de lijn tussen stripper en prostituee veel kleiner”, zegt ze. “In Nederland hebben de strippers zelden seks met klanten.” Soms is het weleens vervelend voor de meisjes die met een klant in gesprek zijn en hopen dat hij mee naar boven gaat. Ziya: “Dan ben je net lekker in gesprek en dan wordt hij ineens afgeleid door wat zich op het podium afspeelt.”

“Als een man lief en aardig is, doe ik extra mijn best”

Studio Sport
In de hal hangen negen televisieschermen. Acht ervan tonen beelden van de beveiligingscamera’s waarmee de club in de gaten gehouden wordt. Op het negende scherm draait Studio Sport.
Nikki geeft een lapdance op de rode zitjes aan twee Oost-Europese mannen. Tony houdt het tafereel via de camera goed in de gaten. “Ze hebben nog niet betaald hè”, zegt Michel ineens.
“Oh, dan is er een miscommunicatie geweest. Nikki is al begonnen.” Tony loopt er naar toe en na een korte onderbreking kan de lapdance vervolgd worden. Eén van de mannen slaat Nikki op haar billen terwijl de ander joelt. Respectloos, maar geen reden om in te grijpen. Nikki gaat onverstoord door.
“Nee, het waren geen leuke mannen”, zegt ze na afloop. Ze haalt haar schouders op. “Maar ze hebben zichzelf ermee. Als iemand geen respect toont doe ik het minimale, zonder plezier. Is een man daarentegen lief en aardig, dan doe ik juist extra mijn best.”

Geen cent verdiend
De nacht vordert. Een Braziliaanse vrouw probeert een klant te scoren. Haar handen glijden over ruggen en schouders en soms maakt ze een sexy dansje naast de kruk. Ze weet dat ze niet te opdringerig mag zijn, daar heeft ze al een paar gesprekken over gehad met Cor. Veel vrouwen zijn boven. De anderen drinken wat met de gasten. Zij verdienen hun geld vannacht vooral met animeren; ze ontvangen provisie op de champagne en piccolo’s die de klanten voor hen bestellen. “Daar zijn natuurlijk trucjes voor”, vertelt één van de vrouwen later. “Als we alles op zouden drinken kunnen we halverwege de avond niet meer lopen.”
Een viertal vrouwen heeft het voor vanavond wel gezien en drinkt thee in het zitje langs de wand. Ze hebben vanavond geen cent verdiend, concludeer ik. Eén van de danseressen heeft haar benen op de barkruk naast zich gelegd en masseert haar kuiten.

De oudere man in pak en stropdas zit er nog steeds. In zijn armen heeft hij een wat oudere vrouw. Net als hij maakt ze een sombere indruk en haar gezicht oogt wat verlopen. Haar hoofd leunt tegen zijn borst en hij houdt haar stevig vast. Ze zeggen niets. Na een tijdje vertrekken ze naar boven.

“Ik ben eigenlijk twee personen”

A happy day
Het is vijf uur. Nikki komt weer even bij me zitten. Ze heeft nu vijf optredens gedaan en tussendoor deed ze lapdances. Moe? “Ja, een klein beetje”, bekent ze. Waar de prostituees kunnen komen en gaan als ze willen, is zij tot het einde van de nacht geboekt.
“Weet je…” Haar lichtblauwe ogen omrand met zwart oogpotlood staan ineens meisjesachtig kwetsbaar. “Ik heb eigenlijk twee persoonlijkheden. Als je mij overdag in de stad tegenkomt, in spijkerbroek, petje op, zonder make-up, zou je me niet herkennen. Ik ben eigenlijk heel verlegen, gevoelig. Ik heb veel onzekerheden.” Ze glimlacht. “Maar op het podium valt die onzekerheid van me af. Daar laat ik mezelf gaan, verleid ik, toon ik mijn sexy, vrouwelijke kant.” Een soort alter ego? Ze knikt. Toch is het niet altijd makkelijk, bekent ze. “Als dingen privé goed gaan, dan gaat het dansen, lachen en flirten helemaal vanzelf. Dat is een happy day. Maar als ik niet gelukkig ben, een sad day, en ik moet van mezelf toch…” Ze toont haar verleidelijke glimlach om aan te geven wat ze bedoelt. “…dan is het weleens lastig.” Wat voor nacht heeft Nikki vandaag? Ze hoeft niet lang na te denken. “A happy one!

Onze nacht in de OQ zit er weer op. Tony houdt galant de deur voor ons open en we bedanken de mannen voor hun gastvrijheid. Voordat we naar buiten stappen zien we nog net de jongen uit Delft met een langbenig Pools meisje naar boven lopen.

Wolk van Staal

Het oude Timmerhuis aan de Meent, het epicentrum van de naoorlogse wederopbouw, krijgt een nieuw leven. Momenteel wordt er hard gewerkt aan het ontwerp van Rem Koolhaas, zodat er in het najaar van 2015 op deze historische plek ruimte is voor winkels, horeca, kantoren en koopappartementen. Tot die tijd geldt: géén ordinair bouwhek, wél een bruisende plint.

Tekst: Karin Koolen
(Dit artikel is gepubliceerd in Gersmagazine #6.)

Een jaar geleden stapt Jacobus Kielen (84) het informatiecentrum van het Timmerhuis binnen. Hij heeft een prangende vraag over iets dat hem aan het hart gaat. Arjan Hofmann,
communicatiemanager bij bouwconcern Heijmans, herinnert zich de man en zijn vraag nog goed. “Hij vroeg schuchter of het monumentale kantoorgedeelte van het oude Stadstimmerhuis zou blijven staan. Toen ik hem vertelde dat dit het geval was, raakte hij echt ontroerd. Wat bleek? Vanaf 1953 heeft hij vanuit het oude Stadstimmerhuis meegewerkt aan de wederopbouw van de binnenstad. Hij was assistent-tekenaar bij de Stedenbouwkundige Dienst. Deze man heeft hier nog uit het raam gehangen en naar koningin Juliana gezwaaid, zo vertelde hij me.” Vorig jaar werd Kielen op de Dag van de Bouw uitgenodigd om zijn verhaal over het Timmerhuis te vertellen. Hofmann: “Samen met zijn kleinzoon stond hij tussen toenmalig wethouder Hamit Karakus en de voorzitter van de Raad van Bestuur van Heijmans. Dat was mooi om te zien!”

‘Het Timmerhuis moet een bruisende plek worden waar verschillende stadsfuncties samenkomen en waar altijd wat gebeurt’

Slopen, renoveren en innoveren
Oud en nieuw verbinden. Dat was een van de eisen bij de aanbesteding die de gemeente Rotterdam uitschreef voor de herontwikkeling van het Timmerhuis. Die verbinding is er. Letterlijk. Het gedeelte van het oude Stadstimmerhuis dat bijgebouwd werd in de jaren zeventig is gesloopt. Op die plek verrijst straks de nieuwbouw, naar een ontwerp van architectenbureau OMA onder leiding van Rem Koolhaas. Deze ‘wolk van staal’, zoals de zwevende pixelconstructie van staal en glas wordt genoemd, komt tegen de binnenzijde van het L-vormige monument, grenzend aan de Meent en het Haagseveer. Het monument, gebouwd in de jaren vijftig, wordt momenteel gerenoveerd. Het nieuwbouwdeel van het Timmerhuis krijgt een transparante plint. Hier komen winkels en horeca. Een eveneens transparante publieke passage verbindt de Coolsingel met het Laurenskwartier. Ondergronds komt een parkeergarage. De eerste vijf verdiepingen zijn bestemd voor gemeentekantoren en de bovenste lagen zijn voor de 85 koopappartementen. Museum Rotterdam tekende onlangs een intentieovereenkomst om in januari 2016 naar de begane grond van het Timmerhuis te verhuizen. Kortom: het Timmerhuis moet een bruisende plek worden waar verschillende stadsfuncties samenkomen en waar altijd wat gebeurt.

A dream come true
Ondertussen broeit er al van alles. Vita Bolsius, omgevingsmanager bij Heijmans: “Wij begrijpen dat de Meent heel belangrijk is, ook voor ondernemers. Daarom hebben we besloten om hier geen afgesloten plek van te maken door er een ordinair bouwhek omheen te plaatsen.” Het idee was simpel: een open en levendige plint en daarmee een aantrekkelijke Meent, ook tijdens de renovatie. Heijmans ging op zoek naar partners om de lege ruimtes tijdelijk te vullen. Lang hoefde er niet gezocht te worden. Een aantal kleine, creatieve zelfstandigen zag opeens de drukke Meent binnen handbereik; normaal gesproken een voor hen onbetaalbare A-locatie. Een uitgelezen kans om grotere bekendheid bij het publiek te krijgen.

Mitzy Buijs twijfelde dan ook geen moment. Op de hoek van de bouwplaats zit haar pop-up store Sweet-Rebels. Sinds juli 2013 maakt en verkoopt zij hier sieraden en vintagekleding. A dream come true. “Ik wilde altijd wel, maar durfde het nooit zo goed”, zegt Buijs. Inmiddels heeft ze haar baan bij het Stedelijk Team Jongerenwerk op kunnen zeggen en leeft ze van haar winkel. “Het rauwe randje van dit pand – het ligt deels ondergronds – draagt bij aan mijn concept van vintage en hergebruik. Bovendien komt het niet zo nauw met een gaatje meer of minder in de muur.” Ze lacht. “Als ik een plankje op wil hangen vraag ik altijd hulp aan een van de bouwmannen.”
Een paar deuren verder exposeert Tymon Ferenc de Laat zijn schilderijen. Zijn galerienaam MeLikePainting staat met grote letters op de glazen gevel. “Creativiteit uit zich ook in aanpassingsvermogen”, stelt De Laat, die voorheen met zijn galerie anti-kraak op Weena-Zuid zat. “Dat was ook een goede locatie, maar dit is natuurlijk veel beter.” Via het achterraam heeft hij uitzicht op de bouwplaats. Wat heeft de verhuizing hem gebracht? “Het is in de anderhalf jaar dat we hier zitten veel drukker geworden. En ook al komen mensen niet binnen, ze zien toch mijn naam staan. Ik hoop daar later ook nog de vruchten van te kunnen plukken.”
Hoe lang de ondernemers nog kunnen blijven, is onduidelijk. De Laat: “In eerste instantie was het voor vier maanden, maar het is steeds verlengd. Alles na die vier maanden is mooi meegenomen.”

Hoogtepunt
Aan Bolsius ondertussen de taak om het project – en vooral de bijbehorende werkzaamheden – geaccepteerd te krijgen in de omgeving. Dat lijkt haar aardig te lukken. “Als je iedereen zoveel mogelijk overal bij betrekt en vooraf informeert, begrijpen mensen waarom en wanneer iets gebeurt en hoe lang het duurt. Dan vinden ze het eigenlijk niet zo heel erg meer. Natuurlijk komen er nog weleens klachten, bouwen maakt kabaal en geeft overlast. Maar we doen heel erg ons best om dit tot een minimum te beperken en er in ieder geval goed en tijdig over te communiceren.”
In september dit jaar bereikt het Timmerhuis het hoogste punt. Het moet wederom een plek worden van ontmoeten en verbinden, waar mensen en ideeën samenkomen en verder bouwen aan Rotterdam. Zwaaien naar koningin Juliana, zoals Jacobus Kielen dat vijftig jaar geleden deed, zit er niet meer in. Maar wie weet wordt er nog weleens gezwaaid naar het nieuwe koningspaar. Vanuit het oude monument, of vanuit een hypermoderne wolk van staal.

*

Een halve Eiffeltoren aan staal en twee maandsalarissen in een schoen! Klik hier voor foto’s en leuke (historische) weetjes over het Timmerhuis!

Rotterdamse nachten: slapen (z)onder dak

In de periode tussen de kortste en de langste nacht van het jaar bezoek ik voor Vers Beton stadsgenoten die in de nachtelijke uren de kost verdienen. Want terwijl jij slaapt, wordt er in Rotterdam hard gewerkt. In aflevering drie: het Leger des Heils voorziet dak- en thuislozen van brood, bad en bed.

Tekst: Karin Spillenaar-Koolen | Beeld: Ruben Hamelink
(Verschenen op: Vers Beton)

51

Het is maandagavond, 20.45 uur, als Luuk de Soepbus van het Leger des Heils bij Zuidplein parkeert. Zo’n twintig man staan te wachten. Een jong stel uit Letland leunt tegen de muur en knikt vriendelijk naar een Nederlandse man met rode neus en dubbele tong die zojuist aan komt lopen. De meeste bezoekers komen hier iedere maandag en woensdag, maar veldwerkers Luuk Pieters en Cor van Herpen signaleren regelmatig nieuwe gezichten.
De achterkant van de bus wordt omgebouwd tot barretje van waaruit soep en koffie geserveerd wordt. Vanaf de achterbank deelt Cor schnitzels en boterhammen met kaas uit.

Hondenbrokken
Twee keer per week rijdt de Soepbus door Rotterdam. Luuk en Cor, allebei al meer dan twaalf jaar veldwerkers van ‘het Leger’, worden geholpen door twee vrijwilligers. ‘Together we are one’, staat op de rug van hun fleecetruien. Bij Zuidplein en bij Blaak stopt de bus. Dak- en thuislozen, maar ook mensen die moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen, krijgen hier een kop soep, brood, koffie en, indien nodig, kleding en dekens. Voor de viervoeters is er altijd een voorraad hondenbrokken. Alles is gratis.

Luuk: “William Booth zei altijd: ‘You can’t tell a man about the love of God if he has an empty stomach'”

De Soepbus sluit naadloos aan bij het gedachtegoed van William Booth (1892 – 1912), Britse predikant en oprichter van het Leger des Heils (The Salvation Army). Booth kwam zelf uit een arm gezin. Luuk: “William Booth zei altijd: ‘You can’t tell a man about the love of God if he has an empty stomach.’ Dus begon hij met het uitdelen van brood en soep aan hen die het nodig hadden, precies wat wij nu doen.”

Het woord van God overbrengen, is echter niet de insteek van de Soepbus. Goed doen voor een ander, hulp bieden aan hen die dat nodig hebben, is dat wel. Onder de bezoekers zitten veel zogenaamde ‘zorgmijders’, mensen met verslaving, schulden, slechte gezondheid of psychische problemen. Gert Kraaijveld, communicatieadviseur bij het Leger des Heils: “Soep, brood en dekens zijn de eerste behoeften van dak- en thuislozen. De Soepbus is vaak de enige manier om met hen in contact te komen. Om vertrouwen te winnen. Daarmee zoeken we naar het verhaal achter de mens. En waar nodig verwijzen we door naar verdere hulpverlening.”

God brengt me thuis!
Vaste bezoeker René slaat Cor amicaal op zijn buik. “Wanneer ga jij nou eens afvallen, Cor?” Cor kijkt gespeeld verontwaardigd. “Joh, ik ben al tien kilo kwijt!”
René heeft zijn leven na de gevangenis weer redelijk op de rit. Oké, zijn schuld moet nog voor een deel afgelost worden, maar hij heeft sinds kort een eigen huisje en hopelijk binnenkort ook een baan. Dat is heel wat, na jarenlang wonen in opvangcentra. “Ik hoef hier eigenlijk niet meer te komen”, bekent hij. “Ik heb het niet nodig.” Hij komt hier voor de gezelligheid, maar ook om zijn gezicht te laten zien bij Cor en Luuk – die zoveel voor hem gedaan hebben. Cor reikt René een paar sportschoenen aan. “Dat was zeker wel zoeken in maat 47, hè?”, lacht René. “Inderdaad, daarom duurde het ook zo lang.”

De belofte van een bank om op te crashen en een jointje helpt Theo over de streep

Het is een gemoedelijk tafereel op Zuidplein. “Dank jullie wel, heren. Tot woensdag weer!” René zwaait naar Cor en Luuk voordat hij op zijn fiets stapt. Hij is zichtbaar aangeschoten. “Ga jij nog effe met mij mee?”, vraagt hij aan zijn maatje Theo, die hij nog kent van opvang De Hille. De belofte van een bank om op te crashen en een jointje helpt Theo over de streep. Zwalkend fietst René weg, met Theo achterop. “Fiets je wel voorzichtig?”, roept Cor hem na. René steekt zijn hand op. “Altijd. God brengt me wel thuis!”

41

Schnitzel voor brood
De bus zet koers naar Blaak. Op de rand langs het raam van de grote bieb zitten zo’n veertig man te wachten. Sommigen dragen hun hele hebben en houwen in grote tassen met zich mee. Een enkeling heeft, ondanks de warmte, een deken om zich heen geslagen. “Sorry van vorige week, Cor”, zegt een kalende man zodra de schuifdeur opengaat, refererend aan een eerdere uitbarsting. Cor slaat de man op zijn schouder en stelt dat het al goed is.

Waar bij Zuidplein het merendeel van de gasten op de één of andere manier een dak boven het hoofd heeft, treft de Soepbus hier overwegend buitenslapers. Mensen vragen om dekens, truien en slaapzakken. Op een lijst vult Cor in wie welke kledingstukken nodig heeft. Maar ook: wie wat al gekregen heeft.

“Mag ik mijn schnitzel ruilen voor wat extra brood?”, vraagt een Turkse man. Hij heeft zijn boterhammen opgegeten en wil er nog een paar voor morgenochtend. Hij is een buitenslaper. Cor duwt de hand waarin de man de schnitzel vasthoudt weg en stopt twee extra boterhammen in zijn andere, vergezeld van een paar stevige vriendschappelijke klappen op zijn schouder. Hij bedankt Cor uitvoerig.

Betonnen buizen
Tumult. Er ontstaat ruzie tussen twee groepen Poolse mannen over het al dan niet stelen van spullen bij de Kralingse Plas. Luuk sust het grootste heethoofd en blijft tussenbeiden. Hier bij Blaak mist de gemoedelijkheid van Zuidplein, maar desondanks is het wel ‘ons kent ons’. “Mensen houden elkaar in de gaten”, zegt Luuk. “Als één van hen lang niet gezien is, komt iemand dit altijd bij ons melden – dan gaan wij er achteraan.”

“Niet iedereen hoeft te zien dat ik met een deken over straat loop”

Een Surinaamse vrouw vraagt ondertussen plastic tassen om haar deken in te doen. “Niet iedereen hoeft te zien dat ik met een deken over straat loop.”

De Servische Nicola heeft jaren op straat geleefd. Af en aan. Hoe lang weet hij zelf niet meer precies. Hij sliep het liefst op bouwterreinen – “en die heeft Rotterdam genoeg” – in betonnen buizen. Hij maakte de buis aan beiden kanten dicht en stookte de ruimte warm met waxinelichtjes. Dan bleef het warm tot een uur of vier. Dan moest hij sowieso opstaan omdat de bouw begon. Inmiddels heeft hij een huisje.

Buitenslapers
De gemeente doet er alles aan om daklozen van de straat te krijgen en steeds meer van hen vinden onderkomen in een opvang of eigen woning. Toch slapen er nog mensen op straat. Dak- en thuislozen die legaal in Nederland verblijven, regiobinding hebben met Rotterdam en 23 jaar of ouder zijn, komen in aanmerking voor één van de opvangvoorzieningen in de stad. Mensen zonder Nederlandse verblijfsvergunning kunnen terecht in de Pauluskerk, of ze slapen op straat. Maar, zo stelt Kraaijveld, mensen in nood die aankloppen bij de nachtopvang krijgen sowieso een bed voor één nacht. “De volgende dag wordt dan gekeken hoe verder. Andere hulpverlening, of we kijken of we iemand terug kunnen krijgen naar het land van herkomst. Maar voor hen die ziek zijn, of tijdens strenge winterkou, is er altijd ergens een bed. Maar het komt dus ook voor dat je mensen terug de straat op moet sturen.”

Een goede slaapplek is er één waar je ongestoord kunt slapen; veilig voor politie, Roteb en andere ongewenste bezoekers

En ook daar ligt een taak voor de veldwerkers. Cor en Luuk zijn inmiddels meesters in het opsporen van slaapplekken. Want buiten slapen mag dan officieel verboden zijn, de meeste daklozen zijn creatief. Een ‘goede’ plek is er één waar je ongestoord kunt slapen, veilig voor politie, Roteb en andere ongewenste bezoekers. Slapen gebeurt niet alleen in parken en portieken, maar ook in boten, bouwpanden, schuren en garages. Cor en Luuk weten waar waar ze moeten zoeken en kennen de meeste trucjes. Veel buitenslapers en hun slaapplek kennen ze.

Wikkels van spuiten
Luuk parkeert de Soepbus bij de Schuttevaerweg, net onder de spoorbrug in Delfshaven. Met een zaklantaarn banen de mannen zich een weg door het struikgewas. In de betonnen brug zitten deuren die de toegang onder het spoor vergrendelen. Monteurs vergeten die wel eens op slot te doen, vertelt Cor. “Dan gaan daklozen erin. Binnen liggen de verwarmingsbuizen van spoorwissels. Kunnen ze lekker warm slapen.”

Het stuk karton op het schuin aflopende muurtje duidt vermoedelijk op seks

Sporen van fietsbanden leiden naar matrasjes en dekens, soms een gespannen zeil dat dienst doet als dak. Blikjes bier, kranten en etensresten verraden de recente aanwezigheid van een ‘bewoner’. “Hier zijn mensen geweest.” Cor wijst op de wikkels waar spuiten in hebben gezeten. Het stuk karton op het schuin aflopende muurtje betekent vermoedelijk dat mensen hier seks hadden.

“Dit is de beste buitenslaapplek van Rotterdam”, zegt Cor op geheimzinnige toon. Hij staat onder de Euromast en tuurt een donkere, lage ruimte in. Binnen liggen slaapzakken, vuilniszakken en een bierkratje dat dienst doet als tafel. Cor wijst met zijn zaklamp op de muur. Een stopcontact. “Mensen komen hier soms alleen om hun telefoon op te laden, of ze gebruiken het voor een radio of een elektrisch kacheltje.” Een stukje verderop bevindt zich een kraantje waar water uit komt.

Wat doen de mannen als ze iemand vinden? Luuk: “We proberen mensen naar de opvang te krijgen, mits ze daarvoor in aanmerking komen natuurlijk. Als het heel koud is, zetten we daar redelijk wat druk achter – dan hoeft niemand buiten te slapen.” Als een buitenslaper niet in aanmerking komt voor de nachtopvang, of echt niet mee wil, wordt er gekeken wat iemand nodig heeft, bijvoorbeeld soep, extra dekens, sokken of een kop koffie.

Op de Boompjeskade, verscholen in een nis half onder de grond, ligt een man te slapen. Onder een dikke laag dekens lijkt hij zijn plekje voor de nacht veilig gesteld te hebben. Cor en Luuk kennen hem en overleggen met elkaar. “Daar is Richard toch al mee bezig? Laat hem maar liggen dan.”

Tweede kans
Cor: “Ik heb zelf ook het nodige meegemaakt in mijn leven en vind dat iedereen een tweede, derde en soms ook een tiende kans verdient.” Vanuit die motivatie doet hij zijn werk. “Ook al word je soms uitgescholden.” Natuurlijk neem je wel eens iets mee naar huis, stelt Luuk. “Het zijn stuk voor stuk trieste en schrijnende verhalen. Maar je zet een knopje om. Je doet wat je kunt, en je kunt niet alle problemen oplossen.”

Snurken in de nachtopvang
De dienst van Luuk en Cor zit er op. Die van Mathijs is net begonnen. Hij is nachtwacht in het William Boothhuis aan de Dunantstraat. Het is 01.00 uur en de nachtopvang zit vol. De meeste van de in totaal 47 gasten slapen. Na een dag in de dagopvang of in de kou op straat hebben de meesten behoefte aan slaap. Mathijs: “Veel mensen duiken om zeven uur ‘s avonds hun bed in, vaak direct na de soepmaaltijd.”

Sommige gasten hebben lakens rondom de stapelbedden gehangen om zichzelf zo van wat privacy te voorzien

Het William Boothhuis heeft vijf slaapzalen voor mannen en twee voor vrouwen. Daarnaast zijn er nog een aantal eenpersoonskamers, voor gasten die ziek zijn of om een andere reden niet in een slaapzaal terecht kunnen. De deuren van de slaapzalen staan allemaal op een kier. Het is warm. Tassen staan opgestapeld. Uit enkele kamers komt een muffe geur en klinkt gesnurk. Sommige gasten hebben lakens rondom de stapelbedden gehangen om zichzelf zo van wat privacy te voorzien. Anderen liggen, met de laptop op schoot, bovenop de dekens.

Mathijs zit achter de balie wat administratief werk te doen. Een ventilator draait op de hoogste stand. Nadi van de beveiliging ruimt ondertussen de keuken op. Een fles ijswater op de bar moet de gasten verkoeling geven tijdens deze warme nacht. Een schaal met appels staat ernaast. Aan de muren hangen schilderijtjes en posters van de Willemsbrug, een dartbord en nog wat kerstversiering. Een grote poster van het Nederlands elftal, met daaronder twee poppen als mascotte, hangt prominent in de ruimte. Tijdens het WK was iedereen hier present voor de tv.

Wakker door drugs
In de grote gemeenschappelijke ruimte staat de tv nog aan: MTV. Er zijn nog slechts vier man op, desondanks is het rookhok continu bezet. Altijd shag, nooit sigaretten. Aan één van de tafels in de verste hoek zit een magere man een bakje yoghurt te eten. Hij maakt geen contact en zit met zijn gezicht naar de muur. “Door drugs kunnen veel mensen niet slapen”, gelooft Fois, beveiliger van het tegenoverliggende pand die even langs is gekomen. Een jonge vrouw in joggingbroek, roze handtasje, verplaatst zich van tafel naar tafel en maakt een dolletje met het personeel. Met een verblijf van bijna een jaar is zij één van de langstlopende gasten. Binnenkort trekt ze in een eigen huisje. Ze kan niet slapen: te warm, teveel gesnurk. Ze heeft toch geen slaap nodig.

Een uur verstrijkt: 02.00 uur. Een vrouw met halflang zwart haar komt vanuit één van de slaapzalen de gemeenschappelijke ruimte in. Ze oogt geïrriteerd, maar verzekert dat ze dit niet is. Na een shaggie neemt ze plaats bij de tv. Nee, slapen lukt niet, maar ze heeft ook maar drie uurtjes nodig per nacht. Ellen (44) was vroeger thuiszorgmedewerker. “Schoonmaken hoor, geen verpleging ofzo.” Ze zit hier nu iets meer dan twee weken. Anderhalve maand geleden verliet ze haar man voor een gecompliceerde liefdesrelatie met een vrouw. Het liep stuk. Nu zit ze hier. Klagen doet ze niet. “Ik vind het eigenlijk wel best hier. Het is toch een luxe dat je dit hebt in Nederland. Ik vind het best gezellig ook.” Alcohol is haar zwakte. “Soms drink ik een lange periode geen druppel en dan ineens ga ik weer dagen, soms weken, achtereen helemaal los. Dat is niet goed natuurlijk.”

“Het is een wonder dat ik geen kasplantje ben”

Mensen met geld
Bep, een gezette vrouw van vijftig, met een hoge knot op haar hoofd en een weinig verhullend nachthemd om het lijf, komt ook uit bed. “Mag ik een boterham?”, vraagt ze aan Mathijs, die dit verzoek zojuist geweigerd heeft aan een andere gast. Ditmaal niet. Bep heeft namelijk suiker. “Diabetes type B”, licht ze toe. Ze gebaart naar haar buik. “Eigen schuld, overgewicht. Ik zou eigenlijk af moeten vallen, maar ja…” Ze verblijft hier sinds twee weken. “Ik heb altijd op de markt gestaan. Als 5-jarig meisje ging ik al met mijn vader de markt op. Hij kocht grote partijen in, van alles en nog wat. Later hielp ik hem met de zaak.” Bep is nu honderd procent arbeidsongeschikt, na een val op haar achterhoofd. “Het is een wonder dat ik geen kasplantje ben geworden.” Ze heeft problemen met haar geheugen en concentratie. “Als je me nu achter de kassa bij de Albert Heijn zet, gaat dat geheid mis”, zegt ze met een verdrietig gezicht.

Naarmate het gesprek vordert, blijkt de relatie met haar ouders gecompliceerd. “Mijn ouders zijn rijk, moet je weten.” Ze neemt een hap van haar boterham met pindakaas. “En mensen met geld hè, die denken dat ze alles kunnen maken, denken dat ze mij kunnen vertellen wat ik moet doen. Anders doen ze je wat aan. Nou, nu niet meer hoor, mij krijgen ze niet meer.” Bep huurde een huisje aan de Schieweg via haar vader, maar na een ruzie moest ze daar uit. “Mijn vader hoef ik nooit meer te zien. Ik zit hier best, ben eindelijk vrij. En ach kind, ik ben flexibel.” Ooit woonde Bep samen, met een man die dronk. Van drank moet ze niks hebben, en al helemaal niet van dronkelappen. Met haar laatste stukje boterham neemt ze plaats naast Ellen op de bank. Later wordt duidelijk dat Bep schizofreen is en lange tijd verslaafd was aan cocaïne en speed.

31

Half vier. De nacht verloopt traag. Mathijs kijkt een film. Steeds meer mensen komen uit bed en het rookhok staat bomvol. Nu pas wordt de diversiteit in leeftijd en nationaliteit zichtbaar. Tegen vijf uur zijn er zo’n dertig man op de been. De koffie en thee staan inmiddels klaar. Er wordt gekletst en gelachen. Sommigen zijn al voor vijven de deur uit naar hun werk.

“Voor je het weet ben je je plekkie kwijt!”

Geen grote boodschap
Een buitenslaper belt aan en krijgt een kop koffie. Zijn haren zijn al gekamd en op een tas met dekens na verraadt niets het feit dat hij vannacht op straat sliep. Waar hij slaapt, wil hij niet zeggen – “voor je het weet ben je je plekkie kwijt” – maar hij ligt er prima. Meer privacy dan in de opvang. Gasten lopen langs de balie om een handdoek en een tube shampoo/zeep te pakken. Sommigen maken een praatje, anderen mompelen een onverstaanbaar goedemorgen. “Hier geen grote boodschap”, staat op het toilet in de doucheruimte.

Zeven uur: tijd voor ontbijt. Iedereen eet een paar boterhammen. Een uur later verlaten alle nachtgasten het pand. Naar de dagopvang of de stad in, lekker in het park liggen met dit mooie weer. Corrie en Bep gaan samen naar de Action. Sommigen komen terug en laten hun spullen hier. Anderen pakken in, niet wetend waar ze vannacht zullen slapen.

Rotterdamse nachten: de hoeders van Stadhuisplein

In de periode tussen de kortste en de langste nacht van het jaar bezoek ik voor Vers Beton stadgenoten die in de nachtelijke uren de kost verdienen. Want terwijl jij slaapt, wordt er in Rotterdam hard gewerkt. In aflevering twee: de horeca stewards, gastheren en hoeders van een veilig en gezellig Stadhuisplein.

Tekst: Karin Spillenaar-Koolen | Beeld: Geertje van Achterberg
(Verschenen op: Vers Beton)

Zaterdagavond. 23.15 uur. De dienstdoende agenten zitten klaar voor de briefing op politiebureau Doelwater. Op de achterste rijen stoelen zitten acht jongens, twintigers, in felblauwe jassen. ‘Horeca steward Meion’, staat op de rug gedrukt. Sinds juli 2013 werken deze professionele jongerenwerkers van Stichting Meion nauw samen met het Openbare Orde Team van de politie. Op vrijdag- en zaterdagnacht zijn zij in de binnenstad te vinden, waar ze in gesprek gaan met overlastgevers, opkomende ruzies sussen en zich ontfermen over dronken jongeren.

23.30 uur. De horeca stewards gaan op pad. De jonge mannen verspreiden zich in tweetallen over de stad. Eén koppel vertrekt richting Oude Haven, een ander koppel naar Witte de With en een koppel naar de Delftsestraat – waar discotheek Hollywood huist.

“Toen we net begonnen, waren niet alle beveiligers blij met onze komst”

Handen schudden
Omar (29) en Ailson (25) zetten koers naar Stadhuisplein en de Kruiskade. “We maken eerst altijd een rondje langs alle portiers, om te laten weten dat we er zijn”, zegt Omar. De portier van Club Saint Tropez geeft Omar en Ailson een amicale handdruk. “Hey gozers! Alles goed?” Ook bij de andere horeca op het plein maken de jongens een praatje en een grapje met de portiers. Goed contact is waardevol, zo zal later vanavond blijken. Toch is het niet altijd zo goed geweest. “Toen we net begonnen, waren niet alle beveiligers blij met onze komst”, bekent Ailson. “Hun houding was er een van: wie zijn jullie? wat komen jullie doen? Dat veranderde toen ze zagen wat we voor hen kunnen betekenen.” Regelmatig komen de jongens bekenden tegen op het plein. “Veel mensen kennen we nog van een eerder incident, maar gemiddeld leggen we elke nacht nog zo’n vijftien keer uit wie we zijn en wat we doen.”

“Het blussen van opkomende brandjes voorkomt in veel gevallen dat problemen uit de hand lopen”

Brandjes blussen
De horeca stewards zijn een gezamenlijk initiatief van de gemeente Rotterdam, de deelgemeente Centrum, de politie, Stichting Meion en horecaondernemers Chiel Jongejan en Marcel Maan. Aanleiding was de toenemende overlast op – voornamelijk – het Stadhuisplein. De politie had op uitgaansavonden de handen vol aan opstootjes, vechtpartijen en stomdronken jongeren. Dit vroeg om een nieuwe aanpak. Eén van de taken van de stewards is het voorkomen en tegengaan van indrinken. Daarnaast verzorgen ze zogenaamd ‘gastheerschap’: ze wijzen bezoekers de weg naar de nachtbus, de taxistandplaats of een uitgaansgelegenheid. Naarmate de avond vordert en het rumoer toeneemt, treden de stewards vooral de-escalerend op. Ofwel, vroegtijdig brandjes blussen. Beginnende ruzies worden met een paar sussende woorden in de kiem gesmoord. “Het blussen van opkomende brandjes voorkomt in veel gevallen dat problemen uit de hand lopen”, zegt Ali Tahiri, coördinator bij Stichting Meion. “Eén of twee man kun je nog aanspreken en tot rede brengen.”

“Geen alcohol, dames?”
Het is nog vroeg. Omar en Ailson lopen door hofjes, steegjes en parken. Omar wijst een wildplasser op een nabijgelegen straaturinoir. Een groepje jongeren op Schouwburgplein zet op verzoek van Ailson de muziek wat zachter. In het parkje achter de Lijnbaan zitten twee meisjes op een bankje. Naast het tweetal staan grote bekers van McDonald’s. “Geen alcohol, dames?”, vraagt Omar terwijl hij langsloopt. Het blonde meisje kijkt wat geïrriteerd op, maar antwoordt dan ontkennend. “Goed zo, pas op hoor, je kunt daar een flinke boete voor krijgen.”

Een stukje verderop, in een hofje achter een flat, parkeert iemand zijn auto. “Die heeft het bord dus niet gezien, hè. Dat staat ook zo slecht aangegeven”, zegt Omar. “Chef!”, roept-ie naar de jongen achter het stuur. Hij wijst de bestuurder vervolgens op de gratis parkeergelegenheid een straat verderop.

“Ik heb de iPhone 5 in zijn borstzak gestopt en het knoopje dichtgedaan”

Omar: “Een tijdje geleden vonden we hier een dronken jongen, hij zat op de stoep en was helemaal de weg kwijt. Zijn gloednieuwe iPhone 5 lag een paar meter terug op de grond. Er was nauwelijks contact met die jongen te krijgen. Ik heb de telefoon toen in zijn borstzak gestopt en het knoopje dichtgedaan. Zo hebben we hem in de taxi naar huis gezet.”

Jongerenwerkers 2.0
De stewards leggen jongeren op een rustige, vriendelijke, maar evengoed duidelijke manier uit wat de uitgaansregels en gevolgen van overtreding (boete) zijn. Een goed gesprek, gevolgd door een schouderklop of een ‘boks’ doet wonderen. Ailson: “We zijn ongeveer even oud als zij en we lopen niet in een politie-uniform. Dat maakt ons laagdrempelig.”

“Soms zie je een grote groep jongeren die overlast veroorzaakt en dan denk je wel eens, hoe ga ik daar naar binnen?”, vervolgt Ailson. “Maar als je naar de groep loopt, is er altijd één iemand met wie je contact krijgt, die wil weten wat je komt zeggen.”

“Wij zijn jongerenwerkers 2.0!”

Ali vult hem aan. “Kijk, deze jongens hebben geen vechtopleiding gehad. Ze moeten het echt van hun mond hebben.” Krijgen ze weleens met agressie te maken? “Natuurlijk wordt er wel eens wat geroepen”, zegt Omar. “Maar de meeste mensen reageren heel positief op onze aanwezigheid.”

“De stewards moeten streetwise zijn”, zegt Ali. “Anders kunnen ze die jongeren niet aanspreken. Daarnaast hebben ze ook allemaal een pedagogische achtergrond en ervaring in het jongerenwerk.” De stewards zijn getraind in het herkennen van en omgaan met drank- en drugsgebruikers. Binnenkort krijgen zij een agressietraining en een EHBO-cursus. Ailson lacht: “Wij zijn jongerenwerkers 2.0!”

Dronken publiek
Het is inmiddels iets na enen. De drukte op Stadhuisplein is toegenomen. Op de hoek van het plein staan twee agenten. De cafés zitten al goed vol en een groot deel van het stappubliek is dronken. “Jongeman”, roept steward Ronald (23) – net op Stadhuisplein aangekomen – naar een jongen die zich fietsend een weg over het plein baant. De jongen werpt een snelle blik op de stewards en gaat te voet verder. Een dronken meisje is zojuist met haar glas bier uit een café gestapt. Op Omars verzoek het glas terug te brengen, slaat ze het bier achterover en drukt het glas in zijn hand. Die brengt het vervolgens naar de portier. “Niet helemaal de bedoeling, maar ja.” Het doet bijna denken aan schoolpleinwacht, zoals de jongens – met de handen op de rug – over het plein wandelen en hier en daar een waarschuwing uitdelen. Dat het werk intensiever is dan dat, wordt al snel duidelijk.

Tollend op zijn benen haalt hij verhaal

Coconut uitgezet
De portier van De Coconut fluit. “Jongens, kom!” Een man is door de bewaker uit de bar verwijderd. Tollend op zijn benen haalt hij verhaal, zijn woeste armbewegingen brengen hem nog meer uit evenwicht. Ailson neemt de man mee voor een gesprekje. Hand op de schouder, licht naar hem toegebogen. Na drie minuten en een ‘boks’ is het gesprek voorbij en de man loopt verder. “Vaak moeten ze gewoon even hun ei kwijt. Dat zie je bijvoorbeeld ook als ze ergens niet binnen komen, terwijl ze er netjes uitzien en gewoon een leuke avond willen hebben. Dan zitten hun vrienden al binnen en dan gaan ze echt niet zeggen, nou oké, jammer, ik ga wel weer naar huis.” In zo’n geval verwijzen de stewards iemand naar een andere uitgaansgelegenheid. Zich bemoeien met de beslissing van de portier doen ze nooit.

03.00 uur. Omar, Ailson en Ronald kijken nauwlettend om zich heen. Tijd om naar de schaars geklede dames te kijken, is er niet. Pinautomaten worden goed in de gaten gehouden. Glasscherven op de grond worden uit de weg geruimd. Daar waar tumult lijkt te ontstaan, blijven de jongens hangen. Sussende woorden en soms het verzoek om het gezellig te houden. Er kan nu continu iets gebeuren.

Knokken
De agenten op het plein beginnen te rennen. Een handgemeen voor Club Saint Tropez tussen een beveiliger en een bezoeker. De politie is al ter plaatse en houdt met twee man de vechtersbaas tegen de grond. Al snel raken meer mensen betrokken. Een meisje op torenhoge hakken in minirokje springt tussen haar vriend en een man in. In alle ophef blijven de stewards, die zich middenin de groep begeven, opvallend kalm. Ze houden de omstanders op afstand en voorkomen dat mensen blijven staan of zich zelfs in het gedruis mengen. “Zo kan de politie zijn werk doen”, legt Ailson later uit. Zodra de heethoofden aanspreekbaar zijn, praten ze met hen en trachten zo te voorkomen dat de jongens terug het veld op gaan.

“Dat boeit me niet, ik ga wel zitten!”

Het is die avond niet de laatste knokpartij. Waar gaan al die knokpartijen over? “Meisjes, verkeerde blikken en tegen elkaars biertje aanstoten”, vermoedt Ronald. Sommige jongens dagen lukraak de politie uit. Nadat een jonge man een politieagent voor de derde keer uitdaagt, krijgt hij een tik met de wapenstok. Hij trekt zich even terug, mank, scheldend en met een woedend gezicht. Ronald gaat naar hem toe, net als de jongen terug naar de agent wil lopen. “Niet doen joh, laat het gaan”, zegt Ronald. “Het zet geen zoden aan de dijk, als je nu weer teruggaat moet je straks een nacht zitten” – “Dat boeit me niet, ik ga wel zitten!” Toch druipt-ie uiteindelijk af.

Minder politie
Dankzij de inzet van de horeca stewards hoeft de politie niet meer de hele nacht in volle bezetting preventief aanwezig te zijn. Gelukkig maar, want een plein vol agenten komt niet heel gezellig over. Maar, wanneer nodig, blijken ze razendsnel ter plaatse. “Wij hebben bijna geen werk meer”, zegt één van de agenten gekscherend. Hij lacht. “Nee, effe serieus, wij zijn ontzettend blij met de jongens van Meion. Door hun inzet worden veel opstootjes al in een vroeg stadium gesust.”

Het loopt tegen vijven. Veel tenten gaan dicht. Een gesprekje, een geintje, en een ‘zo, nu lekker naar huis jongens!’ voorkomt dat jongeren onnodig op Stadhuisplein blijven hangen. Om zes uur kunnen de stewards – gastheren en, eerlijk is eerlijk, helden 2.0 van Stadhuisplein – zelf lekker naar huis. “Dit was eigenlijk nog een heel rustige avond”, vindt Omar. Ailson kijkt alweer uit naar volgend weekend. “Je bent lekker buiten, je werkt met jongeren, de gezelligheid van het stappen. Wat wil je nog meer?”

Horeca_Stewards_Stadhuisplein-20